Προστασία

Κατά την περίοδο του Αγώνα, διωκόμενες από τον Τούρκο πασά Αβδουλαμπούτ, ζήτησαν άσυλο στο Άγιον Όρος «περί τας πεντακισχιλίας ψυχάς γυναικοπαίδων» (Σμυρνάκης), εκείνος όμως τις καταδίωξε και μέσα στο Όρος «κατακρεουργήσας τους καταφυγόντας μετά των γυναικών αυτών και παίδων» (Παπαδάτος). Κάτι ανάλογο συνέβη το 1854, όταν ο Τσάμης Καρατάσος ξεσηκώθηκε κατά των Τούρκων, γυναικόπαιδα από την Ιερισσό μπήκαν στο Άγιον Όρος. Όπως γράφει ο γέροντας Αλέξανδρος Λαυριώτης (Λαζαρίδης) στο έργο του «Άθως. Αγώνες και θυσίαι 1850-1855. Έγγραφα Μακεδονικής Επαναστάσεως» (Αθήναι 1962, σελ. 70):
«Τα γυναικόπαιδα είχον κατασκηνώσει προς συντήρησιν και ασφάλειαν αυτών, εν ώρα ανάγκης πέριξ των τειχών των Ιερών Μονών. Τότε εγεννήθη και ο σεβαστός μοναχός Βαρθολομαίος, πνευματικός πατήρ αγαπητού φίλου Ιεροδιακόνου Βασιλείου Δαβίλλα, Γέροντος του εν Καρυαίς Ιβηρικού Κελλίου η Ανάληψις. Χαριτολογών πάντοτε, φύσει πρόσχαρος ων, έλεγεν ημίν ότι είναι ο μόνος αυτόχθων Αγιορείτης. Βεβαίως δεν ήτο ο μόνος γεννηθείς αλλ’ ο μόνος αφιερωθείς εκ των εν Αγίω Όρει γεννηθέντων κατά την εποχήν εκείνην».

Το Άγιον Όρος, αυτοδιοίκητο, είναι σύμφυτο με το άβατο, που έχει διασφαλιστεί και με τη σύνδεση της Ελλάδας με την Ευρωπαϊκή Ένωση σε κοινή δήλωση των κρατών-μελών. Το έδαφος της αθωνικής χερσονήσου αποτελεί ιδιοκτησία των είκοσι κυρίαρχων μονών. Σημειώνεται χαρακτηριστικά ότι και τα κελιά ανήκουν στις μονές, από τις οποίες οι κελιώτες μοναχοί τα αγοράζουν με «ομόλογα». Για να πωλήσει κάποιος το κελί του (άρθρο 188 του Κ.Χ.Α.Ο.) καταβάλλει στην κυρίαρχη μονή το 15% της ολικής τιμής (10% ο πωλητής και 5% ο αγοραστής), αφού εκείνη εγκρίνει το πρόσωπο του αγοραστή, διαφορετικά η αγοραπωλησία είναι άκυρη. Στον Καταστατικό Χάρτη του Αγίου Όρους αναφέρεται σχετικά με το άβατο:
«Η εις την χερσόνησον του Αγίου Όρους είσοδος των θηλέων κατά τα ανέκαθεν κρατούντα απαγορεύεται».
(Άρθρο 186 Καταστατικού Χάρτη Αγίου Όρους, 10-5-1924).
«Η παράβασις του άρθρου 186 του Καταστατικού Χάρτου επισύρει την ποινήν φυλακίσεως δύο μηνών μέχρις ενός έτους, μη εξαγοραζομένης».
(Άρθρο 43β Νομ. Διατ. 10-9-1926. ΦΕΚ 182/20-7-1953).
Δεν έχει καθόλου να κάνει το άβατο με υποτίμηση των γυναικών και όλα αυτά που ακούστηκαν πρόσφατα από τους τηλεοπτικούς και ραδιαφωνικούς σταθμούς. Άλλωστε, σήμερα οι γυναίκες που πηγαίνουν βέβαια για προσευχή και λατρεία (όπως ισχύει και για τους άρρενες επισκέπτες – προσκυνητές του Άγιου Όρους) έχουν τη δυνατότητα να επισκεφθούν γυναικεία μοναστήρια που ακολουθούν πιστά την αγιορείτικη παράδοση και βρίσκονται σε θαυμάσια φυσικά περιβάλλοντα όπως η Μονή Ευαγγελισμού στην Ορμύλια Χαλκιδικής, η Μονή Τιμίου Προδρόμου στο Ακριτοχώρι του Νομού Σερρών και πολλά άλλα ακόμη.
Προβάλλεται βέβαια το εύλογο παράπονο ότι οι γυναίκες δεν έχουν τη δυνατότητα πρόσβασης στους πνευματικούς και καλλιτεχνικούς θησαυρούς του Αγίου Όρους. Πριν από μερικά χρόνια (1997) όταν η Θεσσαλονίκη ήταν πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης, οργανώθηκε στο Βυζαντινό Μουσείο της συμπρωτεύουσας μια μεγάλη Έκθεση με χαρακτηριστικά δείγματα των θησαυρών αυτών, που κανείς επισκέπτης του Αγίου Όρους δεν είχε τη δυνατότητα να δει μαζί συγκεντρωμένα σε τέτοιο αριθμό και ποιότητα στις μεταβάσεις του στα μοναστήρια. Από αυτά αποκόμιζε κανείς επαρκέστατη εικόνα για τη ζωγραφική, τη γλυπτική, τη μικροτεχνία, την κεντητική, τα ιστορικά αρχεία, τις βιβλιοθήκες, ακόμη και την καθημερινή ζωή και το φυσικό περιβάλλον του Όρους. Χιλιάδες γυναικών είχαν τότε την ευκαιρία να τα θαυμάσουν ιδίοις όμμασιν και να προμηθευθούν τον ογκώδη κατάλογο της Έκθεσης.
Συχνά – πυκνά θαυματουργές εικόνες και άλλα κειμήλια του Αγίου Όρους εξέρχονται απ’ αυτό και παρέχεται η δυνατότητα και στον γυναικείο πληθυσμό να τα ιδεί και να προσκυνήσει (Παναγία το Άξιον εστίν, Τιμία Ζώνη Θεοτόκου, Τίμιος Σταυρός, Τίμια Δώρα, παλαιά Μεγάλη Δέηση του Πρωτάτου, έργο του Ζώρζη στην Έκθεση Κρητικής Τέχνης στην Εθνική Πινακοθήκη) κ.λπ. Γυναίκες, εξάλλου, ερευνήτριες, όπως η Μαρία Θεοχάρη, η Αγάπη Καρακατσάνη κ.ά. έγραψαν αξιολογότατες αξιολογότατες εργασίες για την Τέχνη του Αγίου Όρους από μικροταινίες κ.λπ., ενώ και από τα λυτά έγγραφα των βιβλιοθηκών του συνέταξαν σπουδαίες μονογραφίες μελετήτριες σαν τη Διονυσία Παπαχρυσάνθου.
Η ανάγκη θα μπορούσε πάντως να καλυφθεί με την ίδρυση ενός μουσείου είτε στα σύνορα του Όρους με την Ιερισσό είτε στα σύνορα με την Ουρανούπολη κι εκεί να εκτίθενται εκ περιτροπής έργα για να μπορούν να τα βλέπουν από κοντά και οι γυναίκες. Και μπορεί να ανεγερθεί δίπλα ένα παρεκκλήσιο, όπου κατά την αγιορειτική τάξη να γίνονται οι ακολουθίες. Θα μπορούσε να πάρει και τη μορφή γυναικείου μοναστηριού κι έτσι να θεραπευθεί το παράπονο. Αλλά αν συνέβαινε ποτέ να καταργηθεί το άβατο του Αγίου Όρους, αυτό θα σήμαινε και το τέλος του αθωνικού μοναχισμού. Σήμερα, ενώ τα εκτός Όρους μοναστήρια αντιμετωπίζουν θέμα λειψανδρίας, στα μοναστήρια, τις σκήτες και τα κελιά του Όρους συνωθούνται πολλές ευλαβείς ψυχές, για να επιδοθούν χωρίς τους περισπασμούς του κόσμου στην προσευχή, στη λατρεία, στη μετάνοια και να συνεχίσουν μια πολιτισμική προσφορά ανεπανάληπτη.

…………………………………………

Γράφει ο Ι. Μ. ΧΑΤΖΗΦΩΤΗΣ

……………….

Από την ιστοσελίδα istoria.gr

Το άρθρο δημοσιεύτηκε τον Αύγουστο του 2003