Το άβατον του Αγίου Ορους (β μέρος)

Posted: 22/12/2017 in Άβατον, Άγιον Όρος
Ετικέτες: ,

Γενικός κανόνας

Το άβατο για τις γυναίκες στα ανδρικά μοναστήρια και για τους άνδρες στα γυναικεία ήταν γενικός κανόνας και προβλεπόταν από όλα τα μοναστηριακά τυπικά, αφού η ασκητική ζωή ήταν εγκατάλειψη των εγκοσμίων. Όπως σημειώνει ο καθηγητής Κων. Μανάφης, οι εξαιρέσεις γίνονταν υπό περιοριστικούς όρους (Μοναστηριακά Τυπικά – Διαθήκαι, Αθήνα 1970, σελ. 80).
«Ενώ το «άβατον είναι την μονήν γυναιξίν» είναι γενικός κανών, εν τούτοις υπάρχουν τυπικά, τα οποία επιτρέπουν υπό όρους βεβαίως την είσοδον γυναικών εντός του περιβόλου της μονής. Εν τω τυπικώ της Κοσμοσωτείρας τυπούται ότι η είσοδος γυναικών εν τη μονή διά προσκύνησιν του ναού επιτρέπεται τρις τους έτους, ήτοι κατά τας εορτάς της Κοιμήσεως, του Ευαγγελισμού και της Γεννήσεως της Θεοτόκου, τη επιβλέψει όμως του ηγουμένου».
Όπως εξηγεί ο ίδιος μελετητής, «την εξαίρεσιν νομίζομεν ότι κατέστησαν αναγκαίαν αι ιδιάζουσαι τοπικαί συνθήκαι… Άλλος ναός εν τη περιοχή δεν υπήρχε, πλην του επ’ ονόματι του αγίου Προκοπίου τιμωμένου, τον οποίον έκτισεν επίσης ο ιδρυτής της μονής της Κοσμοσωτείρας προς κάλυψιν των θρησκευτικών αναγκών των επιχωρίων. Ήτο όμως δυνατόν να εμποδίση την προσέλευσιν των γυναικών κατά τας εορτάς της Θεομήτορος εις τον ναόν της μονής, ο οποίος ετιμάτο εις το όνομα της Θεοτόκου;». Για να μην παραβιάζεται το άβατο, στις περιπτώσεις αυτές, κτίζονταν οι ναοί στο τείχος του περιβόλου, ώστε πέραν των χώρων αυτών, να μην εισέρχονται στις μονές.
«Στη μονή Σακκουδίου στον Όλυμπο, σημειώνει η Ταμάρα Τάλμποτ Ράις, διαμορφώθηκε ένας εξαιρετικά αυστηρός κανονισμός μετανοίας, ο οποίος όπως και στον Άθω, απαγόρευε θηλυκά πλάσματα να μπαίνουν στο χώρο της Μονής». (Ο Δημόσιος και Iδιωτικός Βίος των Βυζαντινών, μετ. Φ. Κ. Βώρου, «Παπαδήμας», σελ. 98). Το ίδιο συνέβαινε και στους γυναικείους Παρθενώνες, που ήταν άβατοι για τους άνδρες. Αυτό ήταν γενικός κανόνας και μόνο για προσκυνηματικούς λόγους, έκτιζαν παρεκκλήσια ή καθολικά στα τείχη των περιβόλων των μονών ώστε στις πανηγύρεις να παρακολουθούν πιστοί και από τα δύο φύλα, ενώ το άβατο ίσχυε για την υπόλοιπη έκτασή τους. Τέτοια ήταν η περίπτωση του μοναστηρίου της Κοσμοσωτείρας αφιερωμενου στην Παναγία.
Ένας από τους λόγους της θέσπισης του αβάτου στο Άγιον Όρος, είναι η αφιέρωσή του στην Παναγία, της οποίας και θεωρείται κήπος και περιβόλι και τιμάται ως η έφορος και ηγουμένη του. Άλλη γυναίκα δεν χωρεί. Υπάρχουν αγιορείτικες παραδόσεις, σύμφωνα με τις οποίες η ίδια η Παναγία επεμβαίνει για να απομακρύνει γυναίκες που παραβιάζουν το άβατο. Στο έργο του «Το Άγιον Όρος Άθως» (Αθήναι 1903, σελ. 317 κ.ε.) αναφέρεται ότι το 382 μ.Χ. το επισκέφθηκε η θυγατέρα του Μεγάλου Θεοδοσίου Πλακιδία, η οποία έφθασε στην περιοχή της Μονής Βατοπεδίου, αναγκάσθηκε όμως να φύγει γιατί άκουσε τη φωνή της Παναγίας, που της έλεγε ότι το Άγιον Όρος είναι κτήμα της και καμιά άλλη γυναίκα δεν μπορεί να πατήσει σ’ αυτό.
Λέγεται ότι μετά την Άλωση (1453), μετέβη στο Άγιον Όρος η μητέρα του Πορθητή Μάρω, θυγατέρα του Σέρβου βασιλιά Γεωργίου, κτίτορα του καθολικού της Μονής Αγίου Παύλου, για να προσφέρει σ’ αυτό τα Τίμια Δώρα των τριών Μάγων, επενέβη όμως και πάλι η Παναγία και την εμπόδισε:
«Κατά την αγιορείτικη παράδοση, καθώς η Μάρω ανέβαινε από τον αρσανά (λιμάνι) στη Μονή, η Κυρία Θεοτόκος, με υπερφυσικό τρόπο την εμπόδισε να πλησιάσει στη Μονή και να παραβιάσει το άβατον του Αγίου Όρους. Αυτή υπάκουσε και παρέδωσε ταπεινά τα τίμια δώρα στους ευλαβικούς μοναχούς, οι οποίοι και έστησαν στο σημείο εκείνο της θεομητορικής παρουσίας ένα Σταυρό που σώζεται μέχρι σήμερα και λέγεται «Σταυρός της Βασιλίσσης». Το σουλτανικό έγγραφο με τις σχετικές πληροφορίες φυλάσσεται στο αρχείο της μονής» (Tα δώρα των Μάγων πηγή χάριτος μέχρι σήμερα, έκδ. Μ. Αγίου Παύλου, Άγιον Όρος 1990, σελ. 9).

Γράφει ο Ι. Μ. ΧΑΤΖΗΦΩΤΗΣ

Advertisements

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.