μάγια και καρναβάλια (1)

Posted: 22/04/2012 in Αιρέσεις, Επιστήμη, μάγια

 

 

Οι πανάρχαιες τελετουργίες έγιναν έθιμα της αποκριάς

γράφει ο κ. Νίκος Παπουτσόπουλος στην εφημερίδα «Δημοκρατία» την Κυριακή 26 Φεβρουαρίου 2012. Στον υπότιτλο σημειώνει: «από ις Μπούλες, τους γενίτσαρους, και τους φανούς της Κοζάνης ως τους γέρους της Σκύρου και τους φαλλούς του Τυρνάβου, οι παραδόσεις του καρναβαλιού ανακαλούν στα βάθη των αιώνων πρωτόγονες δεισιδαιμονίες και φόβους.

 

Ας ρίξουμε και μια ματιά στο κείμενο.

 

Λευκό προσωπείο, ο «πρόσωπος», από πανί κερωμένο, με χαρακτηριστικά ασάλευτα και αινιγματικά, όπως τα νεκρικά μυκηναϊκά προσωπεία ή όπως οι νεκρικές αιγυπτιακές προσωπογραφίες (φαγιούμ), ολοκληρώνει τη στολή που φορούν οι «Μπούλες» κι οι «Γενίτσαροι» σε πολλές περιοχές της Ελλάδας.

Εκεί όπου το έθιμο αιώνων, προσαρμοσμένο γραφικά, έστω, στις απαιτήσεις των καιρών, ανακαλεί αρχαίες δεισιδαιμονίες και φόβους, αναπόσπαστα στοιχεία της ανθρώπινης ύπαρξης (1). Οι Τιτάνες, οι υπόγειοι πρόγονοι του ανθρώπινου γένους, όπως υποστήριζαν οι οπαδοί του Ορφέα, είχαν αλείψει με γύψο το πρόσωπό τους και εμφανίστηκαν σαν νεκροί, κάτοικοι του κάτω κόσμου, εκεί που ο Δίας τους είχε καταδικάσει.

Φόνευσαν τον μικρό θεό, τον κερασφόρο Διόνυσο που έπαιζε αμέριμνος, τον τεμάχισαν σε επτά μέρη, τα οποία έριξαν σε λέβητα που είχαν τοποθετήσει σε τρίποδο. Στο σημείο όπου ακριβώς το αίμα του μικρού Διονύσου πότισε τη γή φύτρωσε η ροδιά, ο ώριμος καρπός της οποίας ανοίγει σαν πληγή απ’ όπου εμφανίζονται οι κόκκινοι σπόροι, που συχνά προστίθενται σε προσφορές προς τις ψυχές (2).

Στα χέρια της Ήρας ή της Περσεφόνης το ρόδι συμβολίζει τον θάνατο, ταυτόχρονα με την ελπίδα επαναφοράς, της επιστροφής στη ζωή.

 

Το κερασφόρο παιδί

Ο Διόνυσος περιγράφεται αόριστα ως κερασφόρο ( με κέρατα ) παιδί (3), ώστε η αναφορά να μην περιορίζεται σε ένα μόνον ζώο, αλλά ανάλογα με τον τόπο λατρείας του τα κέρατα ήταν τράγου, ελαφιού, ταύρου ή κριαριού. Στην Θράκη, αίφνης, ήταν ταύρος λευκός, ενώ στην Αρκαδία ο Ερμής τον είχε μεταμορφώσει σε κριάρι, επειδή οι Αρκάδες ήταν ποιμένες κι επειδή ο Ήλιος προχωρούσε θριαμβευτής στον Κριό κατά την Εορτή του Έαρος (4).

Όταν έβρασε το κρέας, οι Τιτάνες το πέρασαν σε ισάριθμους οβελούς (σούβλες) και το έψησαν στη φωτιά. Η κνίσα οδήγησε τον οργιμένο Δία στο μέρος της θυσίας, έστειλε με κεραυνό ξανά τους θύτες στον Τάρταρο και απέδωσε στον Απόλλωνα τα μέλη του Διονύσου, ο οποίος τα έφερε στους Δελφούς και τα έθαψε κοντά στον δικό του τρίποδα.

 

Οι «Φανοί» της Κοζάνης, οι «φωτιές της κάθαρσης», ανάβουν συμβολικά τις ημέρες της αποκριάς επάνω σε τρίποδα, με συνοδεία ασμάτων και χορού.

Ο κεραυνός που έστειλε ο Ζευς στους Τιτάνες έκαψε τα χόρτα κι άφησε στάχτες επάνω στο χώμα. Από τη στάχτη αυτή δημιουργήθηκε το νέο γένος των ανθρώπων, που τελετουργικά αναπαριστά τη θυσία ως εκδήλωση ικεσίας κι ευγνωμοσύνης.

 

Οι στάχτες, υπόλειμμα της πυράς του εξαγνισμού, διασκορπίζονται σαν τις ψυχές στον αέρα, σε μια τελετή ανάληψης παρόμοια με την ανοδική πορεία των χαρταετών που γεμίζουν ευχές και προσδοκίες τους ουρανούς της Καθαράς Δευτέρας, που πέρασε στη συνείδηση του λαού σαν ημέρα καθαρμού, ή ημέρα Απόθεσης – Απόδοσης, κατά τους Βυζαντινούς.

Τις ημέρες λατρείας του Διονύσου ακολουθούσε περίοδος περισυλλογής και προσευχής: «Στον Κιθαιρώνα έβγαιναν οι ιερείς του Διονύσου, κάτασπρα ντυμένοι, μάζευαν τους ξεφαντωμένους και τους κατηχούσαν (5).

Εκεί που πριν το καρναβάλι εμαίνετο τώρα ακούονταν βαριές μελωδίες, εκεί που πριν το λογικό είχε τόσο περιφρονηθεί τώρα ερχόταν η αντίδρασις, ο θρησκευτικός εξιλασμός.

Τώρα περνούσαν πομπές από μαινάδες, μισόγυμνες ίσως ακόμα, αλλά γεμάτες ταπεινοφροσύνη, από μετανιωμένες παρθένες που κλαίγαν, περνούσαν σεβάσμιοι γέροντες με πρησμένες τις φλέβες από το πιοτό, αλλά που ττραγουδούσαν ύμνους στον θεό, πρόθυμον να δεχθεί στους φωτεινούς κόλπους του όσους τον νοσταλγούσαν.

Την τελευταία ημέρα των οργίων περνούσε τέλος κι ο ίδιος ο μεγάλος θεός (6), ακολουθούμενος από Σειληνούς και χαριτωμένες Θυϊάδες και πήγαινε στους Δελφούς όπου εθάβετο για ν’ αναστηθεί πάλι την ερχόμενη άνοιξη» (Χ. Ζαλοκώστας, «Γύρω από την Ελλάδα»).

 

 

Ζωόμορφες στολές

Ο θάνατος του κερασφόρου θεού συμβολίζει την προσφορά του νέου ζώου, υπέρτατη παραχώρηση στη νέα εποχή που έρχεται να εκπληρώσει ελπίδες και προσδοκίες.

Ο χορός των τράγων και οι ζωόμορφες μεταμφιέσεις των «Γέρων» της Σκύρου στην περίοδο της Αποκριάς συνεχίζουν την επίκληση μιας αόριστης δαιμονικής δύναμης.

Οι τρομακτικοί πρωταγωνιστές της μυστηριακής και απόκοσμης εορτής της Φύσης, καλύπτουν ολόκληρο το πρόσωπο με δέρμα αίγας, βροντούν ρυθμικά τα κυπροκούδουνα που κρέμονται από τη μέση τους και προσπαθούν να μιμηθούν τα ζώα.

Τα ζώα εμιμούντο οι άνθρωποι και στην περίοδο ακμής της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, στην διάρκεια της Εορτής των Καλενδών, την τελευταία εορτή του χειμώνα που είχαν κληρονομήσει από τους Ρωμαίους.

Ο λαός ως υπέρτατος άρχοντας και θριαμβευτής, κατέκλυζε τους δρόμους και τους κρατούσε σην κατοχή του τις ημέρες της εορτής. Θορυβώδεις ομάδες μεταμφιεσμένων διέτρεχαν την πόλη και σταματούσαν στα σπίτια των αρχόντων και των ευπόρων για να απαιτήσουν με φωνές δώρα και χρήματα, από εκείνα που – όπως ισχυρίζονταν – τους χρωστούσαν.

 

Οι μεταμφιέσεις συχνά υπερέβαιναν τα όρια κι όπως επισημαίνει σχετικός κανόνας της εν Τρούλλω Συνόδου, καυτηριάζοντας γεγονότα και τακτικές, εταίρες φορούσαν στολές καλογραιών και μοναχοί ελάμβαναν μέρος σε ανίερες διασκεδάσεις και όργια με προσωπεία σατύρων, ή περπατώντας στα τέσσερα μιμούμενοι τα ζώα.

 

Η «κράδη»

Η τελευταία δωρεά του Διονύσου στον άνθρωπο ήταν το κρασί και συχνά αποκαλούσαν και τον ίδιο «Οίνο». Πολλές αρχαίες διηγήσεις αναφέρουν ότι όλα τα μέλη του σώματος του θεού κάηκαν, εκτός από ένα που δεν καταστράφηκε ούτε από τους Τιτάνες, ούτε από τη φωτιά μα ούτε κι από τη γή.

Στην άγρια ευωχία των Τιτάνων παρίστατο και μία θεά, ίσως η Παλλάς Αθηνά, η οποία έκρυψε το μέλος σε ένα καλάθι που ο Δίας ανέλαβε υπό την προστασία του. Επρόκειτο για την καρδιά του μικρού κερασφόρου θεού, που χάρισε απλόχερα τη χαρά και την ευτυχία στους ανθρώπους (7).

Ο Ζεύς εμπιστεύθηκε το καλάθι με «την κράδη», τον «κραδιαίο Διόνυσο» στην Ίπτα (όπως αποκαλούσαν την Ρέα στην Μικρά Ασία). Το καλάθι επάνω στο κεφάλι της Ίπτας ήταν έν λίκνο μέσα στο οποίο βρισκόταν ένας φαλλός καλά κρυμμένος στα φρούτα και περιφερόταν σε πανηγυρικές λιτανείες.

Τον φαλλό είχε κατασκευάσει ο ίδιος ο Διόνυσος από ξύλο συκιάς (κράδη) και τον ξυπνούσαν πολλές φορές οι Θεϊάδες, οι γυναίκες που υπηρετούσαν τον θεό στον Παρνασσό.

Οι «Φαλλοί του Τυρνάβου» επαναφέρουν μια πρωτόγονη τελετουργία για την ευφορία των καρπών της γης.

Ο Διόνυσος περιπλανήθηκε σε ολόκληρο τον κόσμο με το πλοίο του, που είχε σχήμα νέας σελήνης, σύμβολο της νέας εποχής (8). Το κλήμα που τύλιξε το κατάρτι, ο κισσός που περιέζωσε τα σχοινιά, τα ζώα και τα πλάσματα της εύθυμης συνοδείας του, Σάτυροι και Μαινάδες, υποδηλώνουν την κιβωτό των μυστηρίων της Φύσης.

 

 

==============================================

Σημείωση: οι υπογραμμίσεις και τα έντονα γράμματα είναι δικές μας.

 

(1) Από πότε οι αρχαίες δεισιδαιμονίες και ο φόβος έγιναν αναπόσπαστα στοιχεία της ανθρώπινης ύπαρξης; Αυτά μας άφησε παρακαταθήκη ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός; Φόβος και δεισιδαιμονίες μετά την ενανθρώπισή Του; Φόβος και δεισιδαιμονίες μετά την προσευχή Του στο μυστικό δείπνο; Φόβος και δεισιδαιμονίες μετά την ανάστασή Του; Φόβος και δεισιδαιμονίες μετά την επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος; Φόβος και δεισιδαιμονίες μετά την υιοθέτησή μας από τον Θεό;

 

(2) Όπως στα κόλλυβα.

 

(3) Σαφέστατα πρόκειται για δαιμόνιο. Ποιό παιδί είχε ποτέ κέρατα στην παγκόσμια ανθρώπινη ιστορία;

 

(4) Πανάρχαια τα «ζώδια» και ο συσχετισμός τους με την καθημερινότητα και τις προβλέψεις του μέλλοντος.

 

(5) «Προσευχές» με γυμνές μαινάδες και όργια και «κατήχηση» από «ιερείς» του δαίμονα!

 

(6) Ποιός είναι ο μεγάλος θεός; Και τι αξία και δύναμη έχει ένας θεός που θάβεται και μάλιστα από μόνος του;

 

(7) Ο δαίμονας χάριζε απλόχερα την χαρά και την ευτυχία στους ανθρώπους. Όχι ο Χριστός.

 

(8) Σύμβολο της νέας εποχής και, μέγα και τρομακτικό, σύμβολο μαγείας η νέα σελήνη, η ημισέληνος που υπάρχει και στην σημαία της Τουρκίας και πολλών ισλαμικών κρατών.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s